KUZEY AVRUPA VE TÜRKİYE NEHİRLERİNİN KUVATERNER BUZUL DEVİRLERİNE FARKLI TEPKİSELLİĞİ: ÖRNEK ÇALIŞMALAR ÜZERİNDEN BİR DEĞERLENDİRME
THE DIFFERENT RESPONSES OF THE NORTH EUROPE’S AND TURKE’SY RIVERS TO THE QUATERNARY GLACIAL PERIODS:AN EVOLUTION ON THE CASE STUDIES

Author : Nurcan AVŞİN
Number of pages : 206-218

Abstract

Akarsu sistemleri, geçmişteki iklim değişimlerinin tespiti için oldukça önemli bir arşiv durumundadır. Bu özellikleri ile paleoklimatoloji araştırmalarının yanı sıra, jeolojik ve jeomorfolojik evrim çalışmaları için de sıklıkla kullanılmaktadırlar. Yabancı literatürde küresel iklim değişimleri ve flüvyal sistem tepkiselliği konusunda yapılan araştırmalar büyük oranda Kuzey Avrupa ülkelerinin akarsu sistemleri esas alınarak değerlendirilmiştir. Buna bağlı olarak dünyadaki akarsu sistemleri için doğru kabul edilen genel bir sistematik doğmuştur. Ancak bu yaklaşım, Akdeniz ülkelerini, hatta Avrupa’nın güney kesimlerindeki flüvyal sistemleri kapsamayabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, nehir sistematiği için genel geçer bir senaryo olarak kabul edilen iklim-nehir aktivitesi etkileşiminin farklı şekillerde gelişebileceğini ortaya koymaktır. Örneğin Kuzey Avrupa’da, soğuk dönemler sırasında tamamen buzullarla örtülen bu alanlarda bitki örtüsü yoksunluğu sebebiyle kaba sediment birikimi glasyal dönemlerde olmakta iken her bir sıcak döneme geçişte flüvyal aşındırma gerçekleşmektedir. Oysa Türkiye gibi alçak enlemlerdeki bölgelerde glasyal dönemlerde dahi soğuk step vejetasyonunun varlığını koruması söz konusudur. Bu yüzden topraktan kaba sedimentin koparılması zordur. Bu da, yer kürenin büyük bölümünü şekillendiren nehir sistemlerinin aşındırma-biriktirme aktivitelerinin farklılıklar göstereceğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, akarsuların, buzul-buzul arası dönemlere verdiği tepkiler konusunda her bölgenin kendine özgü, özellikli yapısı göz önünde bulundurularak daha lokal değerlendirmeler yapmak yerinde olacaktır.

Keywords

İklim değişimleri, akarsu tepkisi, flüvyal sedimentasyon, Kuzey Avrupa nehirleri, Türkiye nehirleri

Read: 261

Download: 81