XV. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE HİSÂR MAKÂMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA XV. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE HİSÂR MAKÂMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA XV. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE HİSÂR MAKÂMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
XV. A RESEARCH ON HİSAR MAQAM FROM CENTURY TO PRESENT

Author : Muhammet Sefa POLAT
Number of pages : 361-383

Abstract

Türk Makam Müziği ses sisteminin temelini oluşturan sistematik nazariye’nin XIII. Yüzyılda Safiyyüddin Abdülmümin Urmevî tarafından oluşturulduğu bilinmektedir. Urmevî’den sonra Merâgî, bu sistemi kullanmış, sisteme şûbe kavramını ekleyerek geliştirmiş ve bu sistemi XV. yüzyıl Anadolu Edvâr yazarlarına ulaştırmıştır. Urmevî’de on iki ana makam ve altı âvâze bulunurken Merâgî, bu sisteme yirmi dört şûbe’yi eklemiş ve bu şubeler arasında onuncu sırada Hisar’a yer vermiştir. Böylelikle, Hisar makamı XV. yüzyılın başlarından itibaren müzik tarihimizdeki yerini almıştır. XV. yüzyılda Yusuf Kırşehrî, Hisar’ı âvâzeler içine almış ve sistemin yedinci âvâzesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Geçmişten günümüze makam seyirleri, dönemlere ve nazariyatçılara göre farklılıklar göstermektedir. Bu sebeple, XV. yüzyıldan günümüze kadar Hisar Makamı hakkında, nazarî kaynaklarda ve el yazmalarında bulunan bilgiler ve sınıflamalar incelenmiştir. Bu araştırmada, Hisar Makamı’na ait, nazarî kaynaklardaki bilgiler ile Klasik dönemden günümüze ulaşan Hisar eserler karşılaştırılarak makamın tarihsel süreçteki değişim çizgisinin ortaya konulması ve bu konuya yönelik ayrıntılı bir kaynak oluşturulması amaçlanmıştır. Araştırmada, doküman analizi yapılmıştır. Bu araştırma sonucunda, XIII. yüzyılda sistemci okulun kurucusu Safiyyüddin Abdülmümin Urmevi’de Hisar makamının bulunmadığı, bununla birlikte, Kutbüddin-i Mahmud Şirazî’de (ö. 1311) ilk kez Hisar makamının altıncı devir olarak yer aldığı, XV. yüzyılda Merâgî’nin (ö. 1435), ses sistemini on iki ana makam, altı âvâze ve yirmi dört şûbe temelinde ele aldığı ve Hisar makamını şubeler içinde gösterdiği, XV. Yüzyılda Yusuf Kırşehrî’nin, âvâze sayısını yediye çıkardığı ve Hisâr’ı yedinci âvâze olarak ele aldığı, ayrıca, karar ediş şekli olarak Merâgî ile aynı çizgide Kûçek karar edilmesi gerektiğini belirtiği, Kûçek karar etme biçiminin XVII.yüzyıla kadar devam ettiği, XVIII.yüzyıla gelindiğinde Kûçek karar etme biçiminden vazgeçildiği, Hüseynî üzerinde (Zirgüleli) Hicaz unsurunun bulunduğu ve karara Nevâ perdesi kullanılmadan Hisâr-Çargâh-Segâh ve Dügâh perdeleri ile gidildiği, Hisar makamının XIII.yüzyıldan günümüze; Dügâh’ta Kûçek (Sabâ) + Hüseynî’de (Zirgüleli) Hicaz ; Dügâh’ta Kûçeksiz (Dügâh-Segâh-Çargâh) + Hüseynî’de Hicaz; Dügâh’ta Hüseynî + Hüseynî’de (Zirgüleli) Hicaz olmak üzere yaygın olarak benimsenmiş ve kullanılmış üç ana değişime uğradığı, sonuçlarına ulaşılmıştır.

Keywords

Hisar, Türk Makam Müziği, Edvâr, Makam

Read:199

Download: 74

Atıf Bulunamadı