Author :
Abstract
Sinema sanatında mekân tasarımı, fiziksel dünyanın nesnel koordinatlarını aşarak toplumsal iktidar ilişkilerinin, özneleşme krizlerinin ve insan psikolojisinin maddesel düzlemde haritalandırıldığı çok boyutlu ve ontolojik bir inşa sürecini beraberinde getirmektedir. Sinema tarihinde birçok yaratıcı yönetmen, kendi sinema dilini oluştururken mekânı sadece bir dekor malzemesi olarak değil, karakterlerin ruhsal durumlarını yansıtmak ve hikâyeye ortak kılmak suretiyle özne konumuna yükseltmektedir. Bu çalışmada, mekân kavramına yönelik önemli düşünürlerin kuramsal bakışları ekseninde, yönetmen Guillermo del Toro’nun Frankenstein (2025) filmi analiz edilmiştir. Film, Mary Shelley’nin 1818 tarihli aynı adlı ünlü romanının çağdaş bir sinematografik yorumu olarak öne çıkmaktadır. Araştırma kapsamında filmde mekânın üretimi ile karakterlerin ruhsal topografyaları arasındaki sembolik bağların boyutları ortaya konulmak istenmiştir. Nitel araştırma desenindeki çalışmada, doküman incelemesi tekniğine başvurulmuş ve elde edilen verilerin çözümlenmesinde psikanalitik yaklaşım tercih edilmiştir. Araştırma sonucunda, Victor Frankenstein’ın çocukluk travmalarının ve tanrısal yaratım arzusunun sinematografik mekânlar üzerinden somutlaştığı tespit edilmiştir. Filmde üniversite ortamı, karanlık ve panoptik bir iktidar alanı olarak stilize edilirken; laboratuvar, kadavra alanları ve terk edilmiş su kulesi, Sigmund Freud'un "tekinsizlik" (unheimlich) kavramı ve Anthony Vidler'ın "mimari tekinsizlik" (architectural uncanny) yaklaşımı ekseninde, tekinsiz birer 'yapay rahim' olarak inşa edilmektedir. Bu alanlardaki dikey mimari ve sert ışık-gölge kontrastı, Rudolf Arnheim’ın Gestalt ilkeleri uyarınca karakterlerin zihinsel bölünmesini ve id üzerindeki baskıyı görsel bir algı formuna dönüştürmektedir. Diğer taraftan Yaratık’ın su kulesinden kaçışıyla başlayan uzamsal dönüşüm; orman ve çiftlik evi mizanşenlerinde Jean-Jacques Rousseau’nun "asil vahşi" (noble savage) felsefesiyle bütünleşir. Medeniyetin yozlaştırıcı kurumlarından yalıtılmış bu organik mekânlar, Yaratık’ı rehabilite ederek bir özne olma durumuna yükseltmektedir. Sonuç olarak yönetmen, mekânı anlatının pasif bir fonu olmaktan çıkarıp insan ruhunu tamamlayan kuramsal ve psikolojik birer aktör seviyesine taşımaktadır.
Keywords
Abstract
In the art of cinema, spatial design transcends the objective coordinates of the physical world, bringing forth a multidimensional and ontological construction process in which social power relations, crises of subjectification, and human psychology are mapped on a material plane. Throughout cinema history, many creative directors have elevated space from being a mere decorative element to the status of a subject by utilizing it to reflect the psychological states of characters and making it a partner in their narratives. In this study, Guillermo del Toro’s film Frankenstein (2025), a prominent contemporary production, is analyzed within the framework of theoretical perspectives by leading thinkers on the concept of space. The film stands out as a contemporary cinematographic interpretation of Mary Shelley's famous 1818 novel of the same name. Within the scope of the research, the study aims to reveal the dimensions of the symbolic connection between the production of space and the psychological topographies of the characters. Adopting a qualitative research design, the study utilizes the document analysis technique for data collection, and the psychoanalytic approach is preferred for data analysis. The research reveals that Victor Frankenstein’s childhood traumas and his desire for divine creation materialize through cinematographic spaces. In the film, the university environment is stylized as a dark and panoptic domain of power, while the laboratory, cadaver areas, and the abandoned water tower are constructed as uncanny 'artificial wombs' within the framework of Sigmund Freud's concept of the 'unheimlich' and Anthony Vidler's approach to the 'architectural uncanny'. The vertical architecture and harsh chiaroscuro contrasts in these spaces transform the characters' mental fragmentation and the suppression of the id into a visual form of perception, in accordance with Rudolf Arnheim's Gestalt principles. On the other hand, the spatial transformation that begins with the Creature's escape from the water tower integrates with Jean-Jacques Rousseau's philosophy of the 'noble savage' within the mise-en-scène of the forest and the farmhouse. Isolated from the corrupting institutions of civilization, these organic spaces rehabilitate the Creature and transform him into a subject. Consequently, the director elevates space from a passive backdrop of the narrative to a theoretical and psychological actor that complements the human psyche.
Keywords
Cinema, Space, Psychoanalytic Approach, Guillermo del Toro, Frankenstein.
