DEPREMZEDE BİREYLERDE MUTLULUK KORKUSU VE BİLİŞSEL ÇARPITMA ARASINDAKİ İLİŞKİDE PSİKOLOJİK SAĞLAMLIĞIN ARACI ROLÜ
Author :
Abstract
Bu araştırmanın amacı, depremzede bireylerde mutluluk korkusu ile bilişsel çarpıtmalar arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlığın aracı rolünü incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenmiş, Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan 334 yetişkin birey oluşturmaktadır. Veriler, Mutluluk Korkusu Ölçeği, Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği ve Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği aracılığıyla çevrim içi ortamda toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi ve Hayes’in PROCESS makrosu kullanılarak aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular, mutluluk korkusu ile bilişsel çarpıtmalar arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ayrıca psikolojik sağlamlığın hem mutluluk korkusu hem de bilişsel çarpıtmalarla negatif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Aracılık analizi sonucunda psikolojik sağlamlığın, mutluluk korkusu ile bilişsel çarpıtmalar arasındaki ilişkide kısmi aracı role sahip olduğu saptanmıştır. Bunun yanında mutluluk korkusu ve bilişsel çarpıtmaların birlikte psikolojik sağlamlıktaki varyansın %20’sini açıkladığı görülmüştür. Sonuç olarak, deprem gibi travmatik yaşantılardan etkilenen bireylerde olumlu duygulara yönelik tehdit algısının bilişsel çarpıtma eğilimlerini artırabileceği; psikolojik sağlamlığın ise bu süreçte koruyucu ve düzenleyici bir psikolojik kaynak olarak işlev görebileceği söylenebilir. Araştırma bulguları, afet sonrası psikolojik destek ve müdahale programlarında psikolojik sağlamlığı güçlendirmeye yönelik çalışmaların önemine işaret etmektedir.
Keywords
Abstract
The aim of this study was to examine the mediating role of psychological resilience in the relationship between fear of happiness and cognitive distortions among earthquake survivors. The study was designed as a correlational survey model within the scope of quantitative research methods. The sample consisted of 334 adult individuals living in different provinces of Türkiye who were directly or indirectly affected by the Kahramanmaraş-centered earthquakes that occurred on February 6, 2023. Data were collected online using the Fear of Happiness Scale, the Cognitive Distortions Scale, and the Brief Psychological Resilience Scale. Descriptive statistics, Pearson correlation analysis, multiple linear regression analysis, and mediation analysis through Hayes’ PROCESS macro were used to analyze the data. The findings revealed a significant positive relationship between fear of happiness and cognitive distortions. Psychological resilience was found to be negatively associated with both fear of happiness and cognitive distortions. The mediation analysis indicated that psychological resilience had a partial mediating role in the relationship between fear of happiness and cognitive distortions. In addition, fear of happiness and cognitive distortions together explained 20% of the variance in psychological resilience. In conclusion, the findings suggest that, among individuals affected by traumatic experiences such as earthquakes, perceiving positive emotions as threatening may increase cognitive distortion tendencies, whereas psychological resilience may function as a protective and regulatory psychological resource in this process. These results highlight the importance of resilience-oriented psychological support and intervention programs in post-disaster mental health services.