ÖLÜM OLGUSUNUN SANAT TARİHİNDE PSİKANALİTİK VE TANATOLOJİK BAĞLAMDA ANTİK DÖNEMDEN RÖNESANS DÖNEMİNE KADARKİ SÜREÇTE İKONOGRAFİK ÇÖZÜMLEMESİ
Author :
Abstract
Bu çalışma, ölüm olgusunu psikanalitik ve tanatolojik bağlamda ele alarak Antik dönemden Rönesans’a kadar uzanan süreçte sanat eserleri üzerinden ikonografik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Ölüm, insanlık tarihi boyunca yalnızca biyolojik bir gerçeklik değil, aynı zamanda varoluşsal bir problem olarak ele alınmış; felsefe, psikoloji ve sanat gibi disiplinlerde farklı biçimlerde yorumlanmıştır. Bu bağlamda felsefe, ölümü çoğunlukla ontoloji üzerinden dolaylı olarak ele almış ancak ölümün doğrudan incelenmesine yönelik bir alanın eksikliği Tanatoloji’nin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Tanatoloji, ölüm olgusunu disiplinler arası bir yaklaşımla değerlendirirken, bu çalışma kapsamında Martin Heidegger’in varlık felsefesi çerçevesinde ölüm-varoluş ilişkisi incelenmiş; psikanalitik boyutta ise Sigmund Freud’un Topografik Kişilik Kuramı, Yapısal Kişilik Kuramı ve İçgüdü Kuramı (Eros–Thanatos) kuramsal çerçeveyi oluşturacak şekilde ele alınmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerden betimleyici tarama modeli kullanılmış; seçilen eserler ikonografik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Antik Mısır, Antik Yunan, Antik Roma, Gotik ve Rönesans dönemine ait eserler üzerinden ölümün farklı kültürlerde nasıl anlamlandırıldığı incelenmiştir. Bu dönemlere ait seçili eserler üzerinden yapılan incelemede, ölüm olgusunun farklı dönemlerde incelenmesi ele alınmıştır. Bu süreçte ölümün; bu dönemlerde bir geçiş ve denge unsuru olduğu ilahi yargı, kaçınılmaz son ve bireysel varoluşsal sorgulama çerçevesinde anlamlandırıldığı görülmüştür. Aynı zamanda bu çalışma, ölümün tarihsel süreç içerisinde farklı biçimlerde yorumlanmasına rağmen, insanın bilinç dışında süreklilik gösteren bir kaygı unsuru olduğunu ve sanatın bu kaygının; psikanalitik bağlamda id, ego, süperego, Eros ve Thanatos gibi yapılar aracılığıyla görünür kılındığı en etkili ifade alanlarından biri olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.
Keywords
Abstract
This study aims to examine the phenomenon of death from an iconographic perspective through works of art spanning from Antiquity to the Renaissance, within psychoanalytic and thanatological contexts. Throughout human history, death has been considered not only a biological reality but also an existential problem, interpreted in different ways across disciplines such as philosophy, psychology, and art. In this context, philosophy has mostly addressed death indirectly through ontology, but the lack of a field dedicated to the direct study of death paved the way for the emergence of Thanatology. While Thanatology evaluates the phenomenon of death through an interdisciplinary approach, this study examines the death-existence relationship within the framework of Martin Heidegger's philosophy of being; and in the psychoanalytic dimension, Sigmund Freud's Topographic Personality Theory, Structural Personality Theory, and Instinct Theory (Eros-Thanatos) are considered to form the theoretical framework. The research employs a descriptive survey model from qualitative methods; the selected works are analyzed using iconographic analysis. This study examines how death has been interpreted in different cultures through works from Ancient Egypt, Ancient Greece, Ancient Rome, the Gothic period, and the Renaissance. The analysis of selected works from these periods explores how the phenomenon of death has been viewed in different eras. It reveals that death has been interpreted in these periods as a transitional and balancing element, within the framework of divine judgment, inevitable end, and individual existential questioning. Furthermore, this study demonstrates that despite the diverse interpretations of death throughout history, it remains a persistent source of anxiety in the human unconscious, and that art functions as one of the most effective areas of expression where this anxiety is made visible through structures such as the id, ego, superego, Eros, and Thanatos in a psychoanalytic context.
