Author :
Abstract
Bu çalışma, ortaöğretim biyoloji ders kitaplarına yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılmış araştırmaları inceleyerek mevcut durumu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği ile yürütülmüş; bu kapsamda Google Scholar, YÖK Ulusal Tez Merkezi ve Web of Science veri tabanlarında yer alan tezler ve akademik makaleler incelenmiştir. Çalışmaya dâhil edilen araştırmaların seçiminde biyoloji ders kitaplarını konu edinmiş olması ve içerik, bilimsel süreç becerileri, öğretim programına uygunluk, görsel tasarım veya değerler eğitimi gibi alanlardan en az birini ele alması ölçüt olarak belirlenmiştir. Bulgular, ders kitaplarının genel olarak öğretim programlarıyla uyumlu olduğunu ancak içerik açısından bilgi eksiklikleri, kavram yanılgıları ve bilimsel hatalar barındırdığını göstermektedir. Ayrıca ders kitaplarının bilimsel süreç becerileri açısından özellikle problem çözme, hipotez kurma ve deney tasarlama gibi üst düzey becerileri yeterince desteklemediği; daha çok gözlem ve çıkarım gibi alt düzey becerilere yer verdiği belirlenmiştir. Benzer şekilde Bloom taksonomisi açısından değerlendirildiğinde, bilişsel düzeylerin dengeli dağılmadığı ve üst düzey bilişsel basamaklara yeterince yer verilmediği tespit edilmiştir. Görsellerin bazı durumlarda içeriği desteklediği, bazı durumlarda ise içerikle tam uyumlu olmadığı ve öğrenmeyi destekleme açısından yetersiz kaldığı görülmüştür. Değerler eğitimi ve çevre konularına ise sınırlı düzeyde yer verildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak biyoloji ders kitaplarının eğitimde temel kaynak olma özelliğini sürdürdüğü, ancak içerik doğruluğu, pedagojik yapı, üst düzey düşünme becerilerini destekleme ve değerler eğitimi açısından geliştirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur.
Keywords
Abstract
This study aims to reveal the current situation by examining national and international research on secondary school biology textbooks. The study was conducted using the document analysis technique, which is one of the qualitative research methods. In this context, theses and academic articles indexed in databases such as Google Scholar, the Council of Higher Education National Thesis Center (YÖK National Thesis Center), and Web of Science were analyzed. The studies included in the research were selected based on specific criteria, such as focusing on biology textbooks and addressing at least one of the following areas: content, scientific process skills, curriculum alignment, visual design, or values education. The findings indicate that biology textbooks are generally aligned with the curriculum; however, they contain content-related deficiencies, conceptual misconceptions, and scientific inaccuracies. In addition, it was determined that biology textbooks are insufficient in terms of scientific process skills, particularly in supporting higher-order skills such as problem solving, hypothesis formulation, and experimental design, while they predominantly emphasize lower-level skills such as observation and inference. Similarly, in terms of Bloom’s taxonomy, it was found that cognitive levels are not distributed evenly and higher-order cognitive skills are not adequately represented. Regarding visual elements, it was observed that some visuals support the content effectively, while others are not fully compatible with the subject matter and are insufficient in facilitating learning. Furthermore, it was found that values education and environmental topics are addressed at a limited level. In conclusion, although biology textbooks continue to serve as fundamental instructional resources in education, they need to be improved in terms of content accuracy, pedagogical structure, support for higher-order thinking skills, and values education.
