Author :
Abstract
Bu çalışma, Türk eğitim sistemi özelinde mizahın bir liderlik stratejisi olarak kullanımını kültürel, kurumsal ve etkileşimsel boyutlarıyla analiz etmeyi amaçlayan kapsamlı bir literatür taraması ve teorik analizdir. Araştırma, birincil veri toplamaya dayanmayıp, mevcut ulusal ve uluslararası akademik yayınların sistematik sentezine dayanmaktadır. Dolayısıyla, geleneksel anlamda katılımcı veya veri toplama aracı kullanılmamış; bunun yerine alan yazındaki çalışmaların bulguları nitel içerik analizi yoluyla karşılaştırmalı ve bütünleştirici bir yaklaşımla yorumlanmıştır. Araştırma, mizahın okul koridorlarında dolaşan boş bir kahkaha olmadığını; aksine, öğretmen bağlılığını güçlendiren, stresi eriten, yenilikçi fikirleri tetikleyen ve en zorlu değişim süreçlerini yumuşatan stratejik bir liderlik aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak bu aracın kullanım kılavuzu kültüre özeldir. Türk eğitim yöneticileri, Nasreddin Hoca'nın incelikli ironisinden beslenen ancak merkezi sistemin katı hiyerarşisiyle sınanan bir ikilemde kalmaktadır. Batı'daki "kendisiyle alay eden lider" modeli burada otoriteyi zayıflatma riski taşırken, ilişkileri onaran, grubu kaynaştıran "katılımcı mizah" en güçlü ve kabul gören tarz olarak öne çıkmaktadır. Kadın yöneticilerin bu tarzda doğal bir avantaja sahip oldukları görülmektedir. Yöneticilerdeki tecrübe arttıkça mizah kullanımının da daha olgun ve stratejik bir hal aldığı ortaya çıkmaktadır. Ulaştığımız en çarpıcı sonuç mizahın okulun duygusal termostatı olarak görev yapmasıdır. Yöneticinin kullandığı mizah tarzı, okulda "güven iklimi" mi yoksa "korku iklimi" mi oluşacağını belirlemektedir. Pozitif mizah, öğretmenlerin hata yapmaktan korkmadan fikir ürettiği bir psikolojik güvenlik alanı oluştururken; dalga geçme ve aşağılama içeren negatif mizah, zehirli bir sessizliğe ve yenilikçiliğin ölümüne yol açmaktadır. Mevcut teknolojik gelişmelere paralel olarak ortaya çıkan dijitalleşme ve kuşaklar arası farklılıklar, mizahın kodlarını da hızla dönüştürmektedir. Geleneksel yüz yüze şakaların yerini, dijital iletişimde yanlış anlaşılma riski yüksek emojiler ve metin tabanlı espriler almaya başlamıştır. Bu yeni durumun eğitim yönetimindeki etkisi henüz keşfedilmeyi bekleyen bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır.
Keywords
Abstract
This study is a comprehensive literature review examining humor as a leadership strategy within the Turkish education system through cultural, institutional, and interactive dimensions. It synthesizes existing national and international academic publications using qualitative content analysis, without primary data collection. The research reveals humor as a strategic leadership tool that strengthens teacher commitment, reduces stress, fosters innovation, and facilitates change. Its application, however, is culture-specific. Turkish administrators navigate a dilemma between a tradition of subtle irony and a rigid centralized hierarchy. While Western self-deprecating humor risks weakening authority, “participatory humor”—which repairs relationships and unites groups—emerges as the most effective and accepted style. Female leaders appear to have a natural advantage in this style, and experience leads to more mature, strategic use of humor. A key finding is that humor acts as the school’s emotional thermostat. A leader’s humor style determines whether a climate of trust or fear develops. Positive humor creates psychological safety for idea-sharing, while negative, mocking humor produces toxic silence and stifles innovation. Furthermore, digitalization and generational shifts are transforming humor’s codes, with emojis and text-based jokes replacing traditional face-to-face humor, introducing high risks of misunderstanding. The impact of this digital shift on educational leadership remains an area for future exploration.
