HUZÂÎ’NİN el-MÜNTEHÂ ADLI ESERİNDE EBÛ UBEYD KÂSIM B. SELLÂM’A NİSBET EDİLEN KIRÂATLER ÜZERİNE İNCELEME
Author :
Abstract
Ebû Ubeyd Kâsım b. Sellâm; Kur’ân, hadîs, kırâat, akâid, nahiv ve tarih gibi birçok alanda temâyüz etmiş ilk dönem İslâm âlimlerinden biridir. Onun kırâat alanındaki görüşleri ve tercihleri, ilmî miras içerisinde müstakil bir değere sahiptir. Bu çalışmanın amacı, Ebû Ubeyd’in kırâat farklılıklarını Huzâî’nin el-Müntehâ adlı eseri özelinde inceleyerek, onun kırâat anlayışını tespit etmek ve sonraki dönem kırâat ilmi üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Araştırma, Ebû Ubeyd’in kırâatinin İbn Mücâhid’in kıraat-i seb’a ve İbnü’l-Cezerî’nin on kıraati tasnifinde yer almamasına rağmen, birçok okuyuşunun bu kıraatlerle benzerlik göstermektedir. Bu bağlamda, çalışmada kırâat ilmi ve tabakât literatürüne ait klasik kaynaklar sistematik biçimde incelenmiştir. Çalışmanın özgün yönü, Ebû Ubeyd’in kırâatine dair şimdiye kadar yapılmamış akademik bir incelemeyi ortaya koymasıdır. Ebû Ubeyd hakkında Kur’ân, hadîs, fıkıh, akâid ve nahiv alanlarında pek çok araştırma bulunmakla birlikte, onun kırâat ihtiyârı üzerine odaklanan müstakil bir çalışma mevcut değildir. Bu eksiklik, söz konusu araştırmayı hem ilmî hem tarihî bakımdan önemli kılmaktadır. Araştırma sonucunda, Ebû Ubeyd’in kırâatinin birçok noktada kırâat-ı aşere olarak bilinen on kurrâ’nın okuyuşlarıyla büyük ölçüde benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, onun ilmî kırâata yaklaşımında sistematik bir metodoloji geliştirdiği ve bu yönüyle sonraki dönem kırâat anlayışlarını etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, erken dönem kırâat ilminin teşekkül sürecine ve kırâat usûllerinin tarihî gelişimine dair literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.
Keywords
Abstract
Abū ʿUbayd Qāsim b. Sallām is one of the early Islamic scholars distinguished in numerous fields such as the Qurʾān, ḥadīth, qirāʾāt, ʿaqāʾid, naḥw and history. His views and preferences in the field of qirāʾāt possess an independent value within the body of Islamic scholarly heritage. The aim of this study is to examine Abū ʿUbayd’s approach to the differences among qirāʾāt with particular reference to al-Khuzāʿī’s work al-Muntahā, to determine his understanding of qirāʾah, and to reveal its influence on the development of qirāʾāt studies in subsequent periods. The research indicates that although Abū ʿUbayd’s qirāʾah is not included in Ibn Mujāhid’s classification of the qirāʾāt al-sabʿah or in Ibn al-Jazarī’s system of the al-qirāʾāt al-ʿashr, many of his readings show significant similarities with them. In this context, classical sources belonging to the literature of ʿilm al-qirāʾāt and ṭabaqāt have been systematically analyzed. The originality of this study lies in its presentation of an academic investigation into Abū ʿUbayd’s qirāʾah, which has not previously been undertaken. Although numerous studies exist on Abū ʿUbayd concerning the Qurʾān, ḥadīth, fiqh, ʿaqāʾid, and naḥw, there has been no independent research specifically focusing on his choices in qirāʾah. This gap renders the present study significant both from scholarly and historical perspectives. As a result of the research, it has been determined that Abū ʿUbayd’s qirāʾah largely corresponds to the readings of the ten reciters known as the qurrāʾ al-ʿasharah. Furthermore, it has been concluded that he developed a systematic methodology in his scholarly approach to qirāʾah, which influenced later understandings of qirāʾāt. These findings provide an original contribution to the literature concerning the formative period of ʿilm al-qirāʾāt and the historical development of qirāʾah methodologies.
