Author :
Abstract
İslâm inancı Allah rızasını gözeterek malın bir kısmının insanlığın istifadesine sunma gayesiyle kurulan vakıfları teşvik etmekteydi. Bu suretle gerek yaşarken ve gerekse öldükten sonra hayır faaliyetlerinin kişiye sevap kazandıracağı yönündeki husus dolayısıyla vakıflar çeşitli oluşum şekilleri ekseninde kurulurlardı. Gayrimenkul olarak herhangi bir malın vakfedilmesi mümkün olmakla beraber menkul olarak vakıf oluşumlarına rastlamak da mümkündü. Osmanlı toplumunda her bireyin vakıf kurma yönünde eğilim gösterebildiği bilinmektedir. Bu çalışma kapsamında Hobyar Hatun binti Abdullah’ın eşinin hayattayken kurduğu ve ölümü üzerine varisi olduğu vakfın işleyişine yönelik girişimleri ile kendi mal varlığından kurduğu iki vakıf değerlendirilecektir. Bu vakıflardan birinin müvekkili diğerinin kurucusu olan kişinin bir kadın olması Osmanlı’da kadının sosyal hayattaki misyonuna dair bilgi sunması sebebiyle de önemlidir. Osmanlı Saray mutfağının baş aşçısı diyebileceğimiz Kilercibaşı Davud Ağa’nın İstanbul’da bir kalenin ve çeşmenin tamir masrafları için ev ve dükkanlar vakfetmesi ayrıca bu mülkiyetlerin bir kısmının kiraya verilmesi ve kârıyla birtakım imar ve tamir masraflarının yürütülmesi haricinde bir kısmının Topkapı Sarayı’nda Enderûn’da küçük oda cemaatinden 6 kişinin her birine belirli miktarlar verilmek üzere Hobyar Hatun’un ölen eşinin ruhuna Kur’an okumaları ve bazı şartlarla idare edilmesine dair bir vakıfname düzenlenmiştir. Ayrıca Hobyar Hatun’un kendi malından 600 riyal guruşu para vakfı olacak şekilde vakfedip nemâsından Topkapı Sarayı Enderûn’da Küçük Oda’ da 7 kişinin her gün sabah namazından sonra birer Kur’an cüzü okumaları ve sevabını kendi ruhaniyetine bağışlamaları ve bazı şartlarla idare edilmesi hakkında 2. bir vakıfnâme düzenletmiştir. Burada Küçük Oda olarak bahsi geçen oda, Enderûn’da devşirme kökenli oğlanların 7 eğitim kademesinden biridir. Her kademede farklı eğitimden geçen bu talebelerin kıdemleri ve alacakları hizmetlerin türevi şekillenmektedir. Ancak her şeyin ötesinde bu talebelerin İslâm esaslarına tabi bir yaşam sürmeleri hasebiyle Kur’an talimi önem arz ederdi. Bu odalarda eğitim alan bireylere sarf edilecek vakıf para, hem eğitim desteği sağlamakta hem de vakıf kurucusunun ve yakınlarının hayır faaliyetlerine imkân sağlamaktaydı.
Keywords
Abstract
Islamic faith encouraged the establishment of foundations with the aim of donating a portion of one's wealth to humanity, seeking God's approval. Therefore, due to the principle that charitable activities would earn rewards both during one's lifetime and after death, foundations were established in various ways. While it was possible to endow any real estate, it was also possible to encounter movable foundations. It is known that every individual in Ottoman society had the inclination to establish a foundation. This study will examine Hobyar Hatun's efforts to manage the foundation established by her husband during his lifetime, which she inherited upon his death, as well as two foundations she established from her own assets. The fact that the client of one of these foundations, and the founder of the other, was a woman is also significant because it provides insight into the role of women in Ottoman social life. Chief Kitchen Steward Davud Ağa, who could be considered the head chef of the Ottoman palace kitchen, endowed houses and shops in Istanbul to cover the cost of repairing a castle and a fountain. He also leased some of these properties, with the profits used to finance various construction and repairs. A deed of trust was issued stipulating that a portion of the property would be allocated to six members of the small room in the Enderun at Topkapı Palace, each of whom would recite the Quran for the soul of Hobyar Hatun's deceased husband. A second deed of trust was issued stipulating that Hobyar Hatun would donate 600 riyals of her own property as a cash endowment, and that seven members of the small room in the Enderun at Topkapı Palace would recite a chapter of the Quran each day after morning prayers, donating the reward to her spiritual well-being. This deed of trust was also issued stipulating that it would be managed under certain conditions. The room referred to here as the "Small Room" is one of the seven levels of education for boys of devshirme origin at the Enderun. These students, who undergo different levels of training at each level, shape their seniority and the types of services they will receive. However, Quranic instruction was paramount, as these students lived according to Islamic principles. The endowment funds allocated to the individuals receiving education in these rooms provided both educational support and the charitable activities of the foundation's founder and relatives.
