Author :
Abstract
Bu çalışma, tarihsel olarak farklı biçimlerde ortaya çıkan anarşizm düşüncesini, otorite karşıtlığını merkeze alan eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Anarşist yaklaşımın, insanlığın gelişiminin önünde bir engel olarak gördüğü “uygarlık miti” nin reddi fikrinden hareketle, çalışmada özellikle çağdaş anarşist düşünür John Zerzan ve onun temsil ettiği anarko-primitivist yaklaşım üzerinde durulacaktır. Zerzan, anarşist düşünce geleneği içerisinde moderniteye yönelik en radikal eleştirilerden birini geliştirerek anarko-primitivist yaklaşımın teorik zeminini oluşturmuştur. Anarşizm genel anlamda, sadece devlet ve hükümet biçimlerini değil, aynı zamanda toplumsal yaşamda kurumsallaşmış din, aile ve benzeri yapıların da birer tahakküm ve sömürü aracı olarak işlev gördüğünü ileri sürer. Bu bağlamda anarşizm, modernitenin insanlığa sunduğu imkânları, değerleri ve sonuçları sorgulamak suretiyle, moderniteye ilişkin bütüncül bir eleştiri geliştirir. Anarko-Primitivistivizm, bu eleştiriyi radikal bir düzeye taşımakta ve uygarlığın kökenlerine kadar uzanan bir sorgulama gerçekleştirmektedir. Zerzan açısından modernite, salt Aydınlanma düşüncesi ile sınırlı bir dönem değil, uygarlığın temelinde yer alan sembol, ritüel, evcilleştirme, uzmanlaşma, işbölümü ve tarım gibi unsurların ortaya çıkışıyla başlamış bir süreçtir. Ona göre bu unsurlar, hem ekolojik yıkımın hem de toplumsal yabancılaşmanın asli nedenlerini teşkil etmektedir. Zerzan, uygarlık krizinde dil, sayılar, zaman ve sanat gibi olguların belirleyici rol oynadığını; insanlığın gerileme sürecinin tarım ya da sanayiden ziyade sembolik kültürün benimsenmesiyle başladığını ileri sürmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, öncelikle Zerzan’ın düşünceleri genel hatlarıyla ele alınacak, ardından anarko-primitivist perspektiften ekoloji-modernite ve teknoloji arasındaki gerilim tartışmaya açılacak; son aşamada ise ekolojik yıkımın sorumlusu olarak görülen moderniteden kaçışın ne derece olanaklı olduğu ve bu yaklaşımın çağdaş dünyada uygulanabilirliği sorgulanacaktır. Ayrıca Zerzan’ın eleştirilerinde hedefinin ilkele geri dönüş değil de, ilkelin öğretilerinden yola çıkılarak özgür bir gelecek tasarlamanın mümkün olduğu vurgulanacaktır.
Keywords
Abstract
This study examines the idea of anarchism, which has emerged in various historical forms, from a critical perspective centered on anti-authority. Based on the idea of rejecting the “civilization myth”, which the anarchist approach sees as an obstacle to humanity progress, the study will focus on contemporary anarchist thinker John Zerzan and the Anarcho-Primitivist approach he represents. Zerzan developed one of the most radical critiques of modernity in the anarchist tradition of thought, and laid the theoretical foundation of the Anarcho-Primitivist approach. Anarchism generally argues that not only states and goverment forms, but also institutionalized religion, the family and similar structures in social life function as instruments of domination and exploitation. In this context, anarchism brings a holistic criticism to modernity, by questioning the opportunities, values and results that modernity offers to humanity. Anarcho-Primitivistapproach takes this criticism to radical levels and conducts an investigation dating back to the origin of civilization. According to Zerzan’s perspevtive modernity is not a period limited to the idea of Enlightenment, but a process that began with the emergence of elements such as symbols, rituals, domestication, specialization, division of labour, and agriculture that form the basis of the civilization. In terms of him, these elements are the main reasons of the ecological destruction and social alienation. Zerzan claims that phenomena such as language, numbers, time and art have determinant roles in civilization crisis; and the period of regression has begun with adaption of symbolic culture rather than industry or agriculture. In this study, Zerzan's ideas will first be examined in broad terms, followed by a discussion of the tension between ecology, modernity, and technology from an anarcho-primitivist perspective. Finally, the extent to which it is possible to escape modernity, seen as responsible for ecological destruction, and the applicability of this approach in the contemporary world will be questioned. In addition, it will be emphasized that in Zerzan’s criticism the goal is not to turn back to the primitive, but to design a free future based on teachings of primitive.
