Author :
Abstract
Bu çalışma, Kayseri’nin Bünyan ilçesinde ‘‘Sümerbank, Bünyan Halıcılık ve Battaniye Sanayi Müessesesi’’ bünyesinde üretimi yapılmış halıların tarihsel, kültürel ve ekonomik değerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel motivasyonu, literatürde Sümerbank’ın Bünyan halıcılığı üzerindeki etkilerini özel olarak inceleyen çalışmaların bulunmamasıdır. Bu nedenle çalışma, alan araştırması yöntemine dayanmaktadır. Sümerbank döneminde Bünyan yöresinde üretilmiş halılar esnaflarda yerinde tespit edilmiş ve 5 adet Bünyan halısı çalışmanın örneklemine eklenmiştir. Bu halılar motif, malzeme, dokuma tekniği ve boyama özellikleri açısından detaylı olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Bünyan halılarının kökeninin Orta Asya Türk kültürüne dayandığını, Anadolu’daki tarihsel süreç içinde sosyal, kültürel ve ekonomik değişimlerle biçimlendiğini göstermektedir. Bu bağlamda halılar yalnızca estetik bir ürün olarak değil, aynı zamanda bölgenin kültürel mirasının ve toplumsal hafızasının birer yansıması olarak değerlendirilmiştir. Cumhuriyet dönemiyle birlikte kurulan Sümerbank, Bünyan Halıcılık ve Battaniye Sanayi Müessesesi aracılığıyla halıcılık sektörünü kurumsallaştırmış, üretim standartlarını yükseltmiş ve ürünlerin ulusal ile uluslararası pazarlara ulaşmasını sağlamıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında İngiltere ve Amerika’ya yapılan ihracat, Bünyan halılarının dünya çapında tanınmasını mümkün kılmıştır. Günümüzde üretim daha çok ev halıcılığı düzeyinde devam etmekte, belediye ve kooperatif destekleri sınırlı ölçekli üretimi sürdürmektedir. Çalışma, Sümerbank’ın bölgesel kalkınmaya sağladığı katkılar ile Bünyan halılarının teknik ve kültürel özelliklerini bir arada değerlendirmekte, Türk halıcılığı literatürüne özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda araştırma hem ekonomik hem de kültürel mirasın korunması açısından önem taşımakta ve geleneksel el sanatlarının gelecek nesillere aktarılması için temel veriler sağlamaktadır.
Keywords
Abstract
This study aims to reveal the historical, cultural, and economic value of carpets produced by the Sümerbank, Bünyan Carpet and Blanket Industry Enterprise in the Bünyan district of Kayseri. The primary motivation for this research is the lack of studies in the literature specifically examining the influence of Sümerbank on Bünyan carpet making. Therefore, the study relies on a field research method. Carpets produced in the Bünyan region during the Sümerbank era were identified in situ by artisans, and five Bünyan carpets were added to the study sample. These carpets were analyzed in detail regarding motifs, materials, weaving techniques, and dyeing characteristics. The research findings demonstrate that the origins of Bünyan carpets are rooted in Central Asian Turkish culture and that they were shaped by social, cultural, and economic changes throughout the historical process in Anatolia. In this context, the carpets are evaluated not only as aesthetic products but also as reflections of the region's cultural heritage and social memory. Founded during the Republican era, Sümerbank institutionalized the carpet industry through the Bünyan Carpet and Blanket Industry Enterprise, raising production standards and ensuring the availability of products to national and international markets. Exports to England and America in the first half of the 20th century made Bünyan carpets known worldwide. Today, production continues primarily at the home level, with municipal and cooperative support sustaining limited-scale production. This study evaluates Sümerbank's contributions to regional development and the technical and cultural characteristics of Bünyan carpets, aiming to make a unique contribution to Turkish carpet-making literature. In this context, the research is important for the preservation of both economic and cultural heritage and provides fundamental data for the transmission of traditional handicrafts to future generations.
