ORHON YAZITLARINDA VE DİVANÜ LÜGAT-İT TÜRK’TE BULUNAN İNSAN NİTELEYİCİLERİNİN ANADOLU AĞIZLARINDAKİ İZDÜŞÜMLERİ
PROJECTIONS OF HUMAN QUALIFIERS IN ORHUN INSCRIPTIONS & DIVANU LUGAT-IT TURK IN ANATOLIAN DIALECTS

Author : Muharrem ÖZDEN
Number of pages : 146-193

Summary

Eski Türklerin yaşantısı, örf ve adetleri, inanışları, insan, ahlak, aile anlayışları gibi konularda bize bilgi veren çeşitli kaynaklar bulunmaktadır. Türklerle ilgili ilk yazılı belgeler Çinliler başta olmak üzere yabancılar tarafından meydana getirilmiştir. Türklerle ilgili Türkler tarafından yazılmış ve ayrıntılı bilgilere yer veren ilk kaynak Orhon Yazıtlarıdır. Devlet yöneticilerinin hesap vermesi ve öğütlerle halkını bilinçlendirmesi çerçevesinde oluşturulan yazıtlar, bu yönüyle tarafsız bir bakışla yazılmış olması bakımından da dikkate değer bir durum arz etmektedir. Yazıtların bu önemine dayanarak incelenmesi her konuda olduğu gibi, bu konuda da en güvenilir kaynağın incelenmesi anlamına gelmektedir. DLT Türk dilinin bilinen ilk sözlüğüdür. Ancak eserde yer alan söz varlığının çeşitliliği, birçok kelime için karşılık vermekten öte yapılan açıklamalar, girişte ve bazı bölüm sonlarında verilen bilgiler, eseri bir ansiklopedi haline getirmiştir. Türk kültüründe de kadın ve erkek figürlerinin sosyal rollerinin paylaşımı gelişme ve ilerleme kavramlarının vazgeçilmez bir etkeni olmuştur. Türk kültüründe erkek- kadın ve çocuk modeli için tarih boyunca birçok niteleyici kullanılmıştır. Bu niteleyicilerle kadın-erkek cinsiyetinin ve çocuk figürünün olumlu ve olumsuz özellikleri veya fiziksel durumları anlatılmaya çalışılmıştır. İnsan niteleyicileri bakımından ağızlardaki söz varlığına bakıldığında, bu alandaki sözcük dağarcığının ne kadar zengin olduğu görülmektedir. Türkçenin ilk yazılı belgelerinde ve ilk sözlüğünde bulunan insanlarla ilgili niteleyicilerin Anadolu ağızlarındaki yansımalarını konu alan bu çalışma, dilimizin binlerce yıllık serüveni hakkında ipuçları verecek ve kültür dünyamıza önemli bir katkı sunacaktır.

Keywords

Orhon Yazıtları, Divanü Lügat-İt Türk, İnsan Niteleyicileri, Türk kültürü, Anadolu Ağızları

Okunma:

İndirme: