YÖRÜKLERİN GEÇİM KAYNAĞI VE DOKUMALARINDA: KEÇİ
GOATS IN SOURCES OF INCOME FOR AND WEAVES OF YURUKS

Author : Mustafa GENÇ - - Ayşegül KOYUNCU OKCA
Number of pages : 85-102

Abstract

Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğine bağlı olarak şekillenen bir yaşama sahip olan Yörükler hayvanlarına daha verimli otlaklar bulmak amacıyla yaylak ile kışlak arasında sürekli yer değiştirmişlerdir. Yörüklerin asıl üretim yerleri olan yaylaların sürdürülen yaşam içerisinde yeri ve önemi büyüktür. Ekonomisi ve geçim kaynağı keçi ile özdeşleşmiş olan bu hayat tarzında gerek beslenme alışkanlıkları gerekse sanatsal üretimler keçi ürünleri ile gerçekleşmiştir. Beslenme alışkanlıkları arasında ağız, süt, yoğurt, çökelek, peynir, kurutulmuş keçi eti ve tereyağının önemli bir yeri vardır. Yaylak ve kışlak arasında süren yaşam içerisindeki üretimlerin birçoğu da keçi kılına dayanmaktadır. Yörük dokumalarında özellikle su heybesi, tohum heybesi, harar, yem çuvalı, kara çul vb. dokumalarda çözgü ve atkı ipliği olarak çoğunlukla keçi kılı kullanılır. Bu yaşama ait olan birçok ritüel de keçi üzerine kurgulanmıştır. Örneğin süt vuruşturma, devşik, yolbacılık, yanaşık, kesik, çeltik, katım, yavrulama, kırkım, damgalama, tuzlama, sağma, bağcak tutma, yatı, örü, emişme, askı, yanıtma gibi uygulamalar. Yörük yaşamı içerisinde keçinin bu kadar yaşam içinde yer alması ve önemini koruması nedeni ile keçi özel bir hayvan olarak atfedilir. Bu yüzden keçilere özelliklerine göre isim verilir. Yanal, akkeçi, halep, küpeli, karadoğu, akkız, sürmeli, yaprak kulak, yazman boynuz, ger, kır yanal bunlardan bazılarıdır. Kadınların günlerinin tamamı keçiler ile birlikte geçer. Bu yüzden Yörükler keçi güdemeyecek duruma düştüklerinde çok üzülürler. Yaylak ve kışlakların azalması ile yok olmak üzere olan Yörük yaşamı ve bu yaşama bağlı olarak sürdürülen üretimlerin genel bir değerlendirilmesinin yapılacağı bu çalışma Silifke, Mut, Gülnar, Karaman, Akseki ve Anamur Yörükleri ile yapılan alan araştırması etrafında temellendirilmiştir. Yüz yüze görüşme tekniği uygulanmış ve isimlerin doğrulanması için 60 yaş üzeri en az 3 kişi ile görüşülmüştür. Ayrıca literatür taraması yapılarak çalışmanın bilimsel bir tabana oturtulması sağlanmış ve Yörük yaşamına ait keçi etrafında şekillenen üretimler fotoğraflanarak belgelenmiştir.

Keywords

Kültür, Yörük, Yayla, Keçi, Halı-Kilim.

Read:685

Download: 226